Se puede amar a luenga aragonesa, e mesmo conoixer-la, sin que seiga menester saber fablar-la: perque ye patrimonio común.

A perzepzión d’identidat nazional en os países sin estato se traduze en opzions politicas propias an perviven as suyas culturas e as suyas luengas con zierto equilibrio plurilingüe.

L’aragonesismo conservador e liberal optó per no reconoixer a reyalidat catalofona d’as comarcas orientals e pareixe que ixa incoderenzia ye una d’as enchaquias que le han levato enta a suya baixata electoral.

L’aragonesismo progresista chestionó mientres ueito años a Direzión Cheneral de Politica Lingüística refirmando as luengas propias con buens resultatos reconoixitos per a ziudadanía e per os organismos internazionals.

Cuan a dreita e a ultradreita estatals plegan en o Gubierno d’Aragón -PP-VOX- tienen platero que, con a dreita aragonesa amortando-se, a millor traza d’acotolar l’aragonesismo progresista ye acotolar o modelo de plurilingüismo aragonés.

En ixe primer Gubierno PP-VOX yeran d’alcuerdo en eliminar a Direzión Cheneral de Politica Lingüística e, mesmo o PAR, aplaudiba as declarazions negazionistas d’Azcón cuan deziba que en Aragón no se parla catalán, sabendo a buena acullita que tiene ixe negazonismo en amplos sectors d’a poblazión que se mira á Cataluña con esconfianza.

Manimenos anque PP e VOX coinzidiban con acotolar l’aragonés, discrepaban en a estratechia. VOX més zercano á o lingüizidio activo atendendo á ra suya clientela negazionista: anque, de aber-se meso en marcha, talmén esen conseguito o efeuto contrario perque, anque l’aragonés no se charra guaire, a soziedat aragonesa ama a suya luenga propia.

Per ixo o PP fa una estratechia muito més comesa que no fa guaire rudio… Manimenos letal. Veigamos. O Gubierno de PP sin VOX optó per acotolar a sosteniblidat lingüística que yera construyendo CHA dende a DGPL:

Cuentra a sostenibilidat economica e sozial: eliminó a propia DGPL, eliminó os premios literarios, eliminó a subvención á ras entidaz no lucrativas, aturó os plans de difusión e as campañas de matriculazión escolar… afogando a luenga en aspeutos de sostenibilidat economica e sozialmen solo dixaba pendién a terzera pata d’o triple balanze de sosteniblidat: acotolar también l’aragonés en aspeutos medioambientals.

O medioambién lingüistico aragonés ye un ecosistema comunicativo dominato per o castellano e con bel refuse sozial enta o catalán. A millor estratechia yera deluyir l’aragonés entre ixas dos luengas: eliminar a identitaria Z (za, ze, zi, zo, zu) tan vistable en o paisache lingüistico e fer servir-ie a mesma ortografía que o castellano (za, ce, ci, zo, zu) e de vez recomendar a NY per Ñ igual como o catalán, tan refusato sozialmén.

Con ixa nueva ortografía pierde identidat l’aragonés: dixa d’estar un atractivo pa marcar productos de zercanía e se torna un gasto de dudosa rentabilidat economica pa interpresas d’o país.

Se puede amar a luenga aragonesa, e mesmo conoixer-la, sin que seiga menester saber fablar-la: perque ye patrimonio común.

También bi ha chen que anque parla aragonés se creye en a propiedat absoluta d’a luenga e refusa de prozesos de Responsabilidat Sozial como consultar á os grupos d’intrés: profesorato, periodistas, editorials, grupos musicals e de teyatro, escritoras y escritors, estudians… e asinas pretenden imposar una ortografía insostenible que dificulta a suya sozializazión.

Una Academia Aragonesa de la Lengua con un Instituto del Aragonés que fuye d’os prozesos partizipativos d’a Responsabilidat Sozial tan presens en o nuestro vocabulario -á comunal, á ixena, á vezinal, á zofra– contrimuestra que esconoixe a naturaleza cultural d’a luenga que pretende normativizar; e cuan ademés refusa as ortografías identitarias e dicta normas complicatas e aleixatas d’a reyalidat de fabladoras e fabladors no pareixe que considere prioritaria á ra normalizazión sozial d’a luenga.

Pareixe que a estratechia d’o Gubierno d’o PP ye á consonan con as normas d’o Instituto de l’Aragonés de l’Academia. Alavez, o millor pa ixa estratechia d’o PP ye retallar a finanziazión a l’Academia pa que no finanzien o catalán, pero no eliminar-la mientres o Instituto de l’aragonés siga dictando normas insostenibles.

Acotolar as luengas propias d’Aragón p’acotolar a identidat nazional e de vez rematar con as opzions políticas aragonesistas. No van a permitir o plurilingüismo catalán, gallego vasco… que fan servir a lengua propia, més castellano, més estranchera… quieren que Aragón s’oblide de que ye un país, de que ye plurilingüe… de que ye un país plurilingüe.